KURSK DENİZALTI FACİASI

Kurtulma şansı yok gibi görünüyor. %10-20 şansımız var. Umarım en azından birisi bu notu okur. Yüzbaşı Dimitry Kolesnikov

Ercan Caner, Sun Savunma Net, 14 Ağustos 2020

Bütün mürettebatına mezar olan Kursk Nükleer Denizaltısı. Kaynak: AFP

Rusya’ya ait Oscar II sınıfı Kursk nükleer denizaltısı iki büyük patlama ile sarsılıp Barents Denizinin derinliklerine gömüldüğünde takvim yaprakları 12 Ağustos 2000 tarihini göstermektedir. 118 kişilik mürettebatın çoğu meydana gelen patlamaların etkisiyle hemen hayatlarını kaybetmiş, fakat içlerinden 23’ü denizaltının kıç tarafındaki bir sığınakta sekiz saat daha yaşamayı başarmıştır.

Felaket meydana geldiğinde, Rus Kuzey Donanmasının en modern nükleer gemisi olan Kursk denizaltısı, Barents Denizinde rutin bir askeri tatbikat icra etmektedir. İki dakika içinde birbiri ardına gelen iki şiddetli patlama sonucu Barents Denizi dibine çöken Kursk, ne yazık ki 118 kişilik mürettebata mezar olmuştur.

Rus halkı feci kazayı ancak iki gün sonra, 14 Ağustos 2000 tarihinde ‘‘Barents Denizinde Kaza: Bir Denizaltı Denizin Dibinde Yatıyor’’ başlıklı gazete haberlerinden öğrenebilmiştir.

Aynı gün Kuzey Donanma komutanlığından yapılan bir açıklamada, mürettebat ile temas kurulduğu ve ilk bulgulara göre denizaltıda bir arıza meydana geldiği açıklanmıştır.

Kazadan tam 10 gün sonra Norveçli dalgıçlar denizaltıya ulaşmayı başarmış ve Rus donanması yetkilileri de Norveçli dalgıçların tespitlerine dayanarak resmi olarak 118 denizcinin hayatlarını kaybettiğini açıklamıştır.

12 Ağustos 2000 günü meydana gelen kaza esnasında Sochi’de tatilde olan ve ancak 18 Ağustos 2000 günü tatilini keserek Moskova’ya dönen Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, CNN Televizyonunda Larry King’in Kursk Denizaltısıyla ilgili sorusuna gülerek yanıt vermiştir. Kaynak: CNN

Kursk denizaltısının kaybı ve 118 denizcinin ölümüyle ilgili açılan dava 2002 yılında delil yetersizliği nedeniyle kapanmıştır. Yapılan soruşturmada kazaya hatalı bir peroksit torpido patlamasının neden olduğu sonucuna varılmıştır.

Dalgıçlar, 25 Ekim 2000 tarihinde geminin kıç bölümündeki dokuz numaralı bölmeden 12 denizcinin cansız bedenlerini kurtarmayı başarmıştır. Sonraki yıllarda arama çalışmaları devam etmiş ve mürettebattan üçünün bedenleri bulunamamıştır.

Soruşturma ekiplerinin ulaştığı sonuçlar geride kalan aileleri asla tatmin etmemiştir. Aileler kurtarma operasyonunun çok yavaş olması ve Rus hükümetinin gizliliği korumak adına uluslararası yardımları çok geç kabul etmesinden yakınmaktadır.

Kaza anında Sochi kentinde tatilde olan Vladimir Putin ancak beşinci gün tatilini iptal etmiştir. Kazadan bir ay sonra CNN Televizyonunda katıldığı canlı yayında Larry King’in denizaltıyla ilgili sorusunu yanıtlayan Putin; ‘‘O Battı’’ yanıtını verirken gülümsemesi nedeniyle ağır eleştirilere maruz kalmıştır.

Kaza Sonrasında Neler Olmuştu? – BBC NEWS Sitesinden Alıntıdır

Birinci Gün: Cumartesi, 12 Ağustos 2000

• Rusya’nın Kuzey Donanma Komutanlığı, Barents Denizinde askeri tatbikatlara katılan Kursk nükleer denizaltısı ile teması kaybeder.

İkinci Gün: Pazar, 13 Ağustos 2000

• Rus donanmasına ait Pyotr Veliky kruvazörü, sesle derinlik ölçen bir cihaz yardımıyla Kursk denizaltısının yerini tespit eder. Denizaltı, Rusya Donanmasının Kuzey Filosuna ev sahipliği yapan Severomorsk kentinin yaklaşık olarak 135 kilometre açığında, 108 metre derinlikte denizin dibinde yatmaktadır.

Altıncı, yedinci ve sekizinci bölmelerden bütün mürettebat dokuzuncu bölüme geçtiler. Burada 23 kişi var. Kaza nedeniyle bu kararı aldık. Hiçbirimiz yüzeye ulaşamaz… Karanlıkta yazıyorum.

Üçüncü Gün: Pazartesi, 14 Ağustos 2000

• Rus donanmasından bir yetkili Kursk’un denizin dibinde yattığını kabul eden bir açıklama yapar. Denizaltı ile telsiz temasının kurulduğu iddia edilir. Sonradan bu iddia inkâr edilecektir. Patlamalardan kurtulmayı başaran denizciler kurtarma ekipleriyle sadece denizaltının gövdesine vurarak iletişim kurabilmiştir.
• Yetkililer Kursk denizaltısında nükleer silah olmadığını ve denizaltının nükleer reaktörünün kapatıldığı açıklamasını yapar. Rus donanması kazanın Pazar günü (13 Ağustos 2000) meydana geldiğini açıklar.
• Rus yetkililer Kursk’un başka bir araçla çarpıştığı yönündeki iddiaları reddeder ve kaza öncesi denizaltıda patlamalar meydana geldiğini ileri sürerler.
• Birleşik Krallık ve ABD de kurtarma faaliyetine yardım talep eden diğer ülkeler arasına katılır.
• Kursk’un gövdesinden gelen iletişim maksatlı vurma seslerinin artık duyulmadığına yönelik resmi olmayan haberler yayılır.

Dördüncü Gün: Salı, 15 Ağustos 2000

• Washington’dan ilk resmi olmayan açıklama yapılır ve kaza öncesinde bölgede bulunan ABD denizaltılarının Kursk’un battığı yerde iki patlama sesini kaydettiği ifade edilir.
• Şiddetli fırtına kurtarma faaliyetlerine engel olur. Rus donanması Kursk’a bir denizaltı aracı indirme teşebbüsünde bulunur. Kuvvetli akıntı ve Kursk’un denizin dibindeki yatış açısı nedeniyle araç Kursk’a kilitlenmeyi başaramaz.

Barents Denizinin dibinden çıkarılan Kursk denizaltısında muhtemelen patlamalar nedeniyle meydana gelen hasar. Kaynak: Pravda

Beşinci Gün: Çarşamba, 16 Ağustos 2000

• Denizin altındaki zayıf görüş koşulları kurtarma faaliyetlerine engel olur. Kursk’a ulaşma ve kilitlenmek için yapılan yeni teşebbüsler de başarısız olur.
• Sochi kentinde tatilde olan Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin,  kazayla ilgili ilk resmi açıklamasını yapar. Açıklamasında; durumun kritik olduğunu ve Rusya’nın kurtarma operasyonunu gerçekleştirecek bütün donanıma sahip olduğunu iddia eder.
• Putin’in açıklamasından kısa bir süre sonra Başbakan Yardımcısı Ilya Klebanov denizaltıda hiç hayat belirtisi olmadığını açıklar.
• Günün geç saatlerinde, Rusya resmi olarak Birleşik Krallık ve Norveç’ten yardım talebinde bulunur.
• İngiliz donanmasına ait LR5 mini denizaltı aracını taşıyan uçak, Norveç’in Trondheim kentine gitmek üzere İskoçya’dan kalkış yapar.

Altıncı Gün: Perşembe, 17 Ağustos 2000

• Kursk’a yanaşma ve kilitlenme yönündeki Rus çabaları yine başarısızlıkla sonuçlanır.
• İngiliz LR5 denizaltı aracı ve ekibini taşıyan ikmal gemisi Trondheim’den ayrılır. Seaway Eagle adlı, Norveçli dalgıçları taşıyan gemi kaza yerine doğru hareket eder.
• Rus yetkililer Kursk denizaltısında ağır hasar tespit edildiğini ve geminin baş tarafının tamamen yırtıldığını açıklarlar. Açıklamada ayrıca; mürettebatın çoğunun denizaltının patlamaların meydana geldiği bölümlerinde olduğu ve patlamanın etkisiyle hemen öldüklerine inanıldığı açıklanır.

Hatıra fotoğrafı için kameralara poz veren Kursk Denizaltısının mürettebatı. Kaynak: Express

Yedinci Gün: Cuma, 18 Ağustos 2000

• Bir Norveç sismolojik kuruluşu, kazanın meydana geldiği bölgede saat 07:30 (GMT) sularında iki adet güçlü patlama kaydettiği açıklamasını yapar.
• Bir Rus kurtarma kapsülü kısa süreliğine de olsa Kursk denizaltısına kilitlenmeyi başarır. Rus yetkililerin açıklamalarına göre; denizaltının kurtarma bölme kapağında meydana gelen büyük hasar uzun süre kilitlenmeyi engellemiştir.
• Devlet Başkanı Vladimir Putin krizi izlemek maksadıyla tatilini geçirdiği Sochi’den ayrılarak Moskova’ya döner.

Sekizinci Gün: Cumartesi, 19 Ağustos 2000

• İngiliz kurtarma ekibi ve LR5 Denizaltı Kurtarma Aracı kaza yerine ulaşır, fakat kurtarma çalışmalarına katılmaz.
• Norveçli dalgıçları taşıyan Seaway Eagle adlı Norveç gemisi kaza yerine ulaşır.

Dokuzuncu Gün: Pazar, 20 Ağustos 2000

• Seaway Eagle gemisinden suya indirilen uzaktan kontrollü bir kamera denizaltının gövdesini incelemek üzere denizin dibine gönderilir.
• Norveçli dalgıçlardan bir tanesi nihayet denizaltıya ulaşmayı başarır.
• Norveçli dalgıçlar denizaltının arka tarafında, gövdede fazla hasar olmadığını ve açma teşebbüsünün yapılabileceğini ifade ederler.

Kursk Denizaltısı faciasında yakınlarını kaybedenler, St. Petersburg kentindeki Serafimovskoye mezarlığında 12 Ağustos 2019 yılında düzenlenen anma töreni esnasında.

Onuncu Gün: Pazartesi, 21 Ağustos 2000

• Norveçli dalgıçlar denizaltının dış kapağını açmayı başarırlar. Aşağıdaki hava geçirmez bölme tamamen suyla dolmuştur, fakat içinde hiçbir denizci bulunmamaktadır.
• Birkaç saat içinde hava geçirmez bölmenin iç kapısını açmayı da başarırlar. Kabin tamamen suyla dolmuş durumdadır ve Norveçli kurtarma ekipleri mürettebattan kurtulan olmadığı sonucuna varırlar.
• Rus donanması yetkilileri; mürettebattan kurtulan olmadığını ve 118 kişilik mürettebatın tamamının hayatlarını kaybettiğini açıklarlar.

Üzerinden 20 yıl geçmesine rağmen hâlâ gizemini koruyan bu korkunç kazada hayatlarını kaybeden denizcileri saygı ile anıyoruz. Toprakları bol olsun…