savunmahavacılıkteknolojipolitikaanalizmevduatkriptosağlıkkoronavirüsenflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
16,7832
EURO
17,4971
ALTIN
976,05
BIST
2.443,77
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Ankara
Açık
27°C
Ankara
27°C
Açık
Pazartesi Açık
27°C
Salı Açık
28°C
Çarşamba Açık
30°C
Perşembe Az Bulutlu
29°C

YANGINLARDA DRONLARIN KULLANILMASI

YANGINLARDA DRONLARIN KULLANILMASI


YANGINLARDA DRONLARIN KULLANILMASI

Orman yangınlarında en etkin strateji henüz başlangıç safhasında müdahale etmektir. Yeni başlayan bir orman yangınına müdahalede her saniyenin çok büyük önemi vardır. Yeni başlayan ve özellikle kara yangın söndürme ekiplerinin ulaşamadıkları yangınlara süratli ve sürekli olarak müdahale edebilen hava araçları yangının yayılmadan ve büyümeden kontrol altına alınmasını sağlarlar. 

Ercan Caner, Sun Savunma Net, 27 Mayıs 2022

Mevcut Durum – İnsanlı Hava Araçları

Dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye’de de orman yangınlarına karşı yürütülen mücadelede, yerde kullanılan araçların yanı sıra insanlı sabit ve döner kanatlı hava araçlarından da faydalanılmaktadır. Uçak ve helikopterler, orman yangınlarıyla savaşta direkt olarak görev aldıkları gibi yangına ilk müdahale ekiplerinin görev yerlerine ulaştırılmalarında da dolaylı olarak görev alırlar.

Döner kanatlı hava araçları olan helikopterler kullanılarak yangın alanına havadan personel ve yangın söndürmede kullanılan araç ve gereçler de indirilmektedir. Geniş yangın bölgelerinin izlenmesi ile yerde ve havada süren mücadelenin kontrol ve koordinasyonu maksadıyla da hava araçlarının kullanılması oldukça yaygın bir gelenektir.

Hava araçlarının orman yangınlarında kullanılması güç ve makinelerin modern bir uygulamasıdır. Son yıllarda hava araçlarının orman yangınlarının söndürülmesi ve kontrol altına alınmasında büyük katkıları olmuştur. Hava araçları; büyük ve küçük yangınların tespit edilmesi, haber verilmesi, tepki gösterilmesi, izlenmesi, müdahale edilmesi ve söndürülmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Uçak ve helikopterler, teknik özellikleri ve uçuş karakteristiklerine bağlı olarak orman yangınlarının kontrol altına alınması ve/veya söndürülmesi ile karadaki yangın söndürme ekiplerine sağladıkları yakın hava desteği göz önüne alındığında orman yangınları ile mücadelenin vazgeçilmez unsurlarıdır.

Helikopterler, yangın savaşçıları ve donanımlarını yangın bölgesine taşıdıktan sonra havadan yangın söndürme faaliyetine katılırlar. Tipik olarak yangının yayılmasını engellemek maksadıyla ateşin uç noktalarına müdahalede kullanırlar. Küçük nokta yangınlarının söndürülmesinde etkin olarak kullanılabilirler.

2017 Nisan itibarıyla tahmini olarak amfibi uçak (CL-215, CL-215T, CL-415) sayısı ve kullanan ülkeler. 9 (Dokuz) adet CL-215 modeli amfibi uçak THK envanterindedir ve son olarak 2018 yılı yangın sezonunda kullanılmışlardır.

Sabit Kanatlı Uçakların İmkân ve Kabiliyetleri 

Sabit kanatlı hava araçlarının orman yangınlarını söndürme testleri 1950’lere kadar uzanmaktadır. Yapılan deneylerde; havadan su ve sodyum kalsiyum-borat karışımı yangın geciktirici köpük atılmasının özellikle otlak, çalılık ve küçük ağaçlık yangınlarında oldukça etkili olduğu kanıtlanmıştır. Sabit kanatlı ateş kuşlarının orman yangınlarında sağladıkları fayda ve avantajlar aşağıda sıralanmıştır:

  • Yer unsurları yangın bölgesine ulaşana kadar küçük yangınların yayılmasını engelleyebilirler.
  • Yer unsurlarının yangının merkezine ulaşabilmesi için sıcak noktaların soğutulmasını sağlarlar.
  • Nokta yangınlarını etkin bir şekilde söndürebilirler.
  • İlerleyen yangın önünde yanmayı geciktirici borat kullanarak bir kontrol hattı oluşturabilirler.
  • Yer unsurlarının giremediği yerlere müdahale edebilirler.
  • Mevcut kontrol hatlarını sağlamlaştırabilirler.
  • Kontrol hattı oluşturan yer unsurlarına havadan direkt destek sağlarlar.
  • Nokta yangınları oluşabilecek yerlere su ve köpük ile müdahale edebilirler.

 

Döner Kanatlı Uçakların İmkân ve Kabiliyetleri 

Helikopterler yangın savaşçıları ve donanımlarını yangın bölgesine taşıdıktan sonra havadan yangın söndürme faaliyetine katılırlar. Tipik olarak yangının yayılmasını engellemek maksadıyla ateşin uç noktalarına müdahalede kullanırlar. Küçük nokta yangınlarının söndürülmesinde etkin olarak kullanılabilirler.

Helikopterler havadan yangın söndürme faaliyetine özel olarak bu maksatla tasarlanmış donanım kullanarak katılırlar. Birkaç havadan su atma tekniği bulunmaktadır. Örneğin, helikopterler ile havadan harici yük olarak taşınabilen ve ateşin üzerine su atmak maksadıyla kullanılan iki farklı taşıma sistemi vardır. Bunlardan bir tanesi Bambi Bucket, diğeri de FAST (Fire Attack Storm Tank – Yangın Taarruz Depolama Tankı) olarak adlandırılan sistemlerdir. Helikopterlerin büyüklük ve güçlerine bağlı olarak yüzlerce, hatta binlerce litre su yangınının üzerine bırakılabilir. Helikopter pilotları Bambi Bucket ve FAST sistemlerini doldurmak maksadıyla yakınlardaki göl, nehir, deniz ve bu maksatla tesis edilen su yangın havuzlarını kullanabilirler.

1982 yılında Don Arney tarafından icat edilen Bambi Bucket helikopterlerle havadan yangınla mücadeleye yeni bir boyut eklemiştir. Bambi Bucket, bütün dünyada ateş savaşçıları tarafından bilinen ve neredeyse havadan yangınla mücadele ile özdeşleşen bir sistemdir. Dünyanın her yerinde, 115 ülke ve 1000 helikopter işleticisi tarafından yaygın olarak kullanılmaktadır.

İnsansız Hava Araçları-Dronlar

Özellikle emniyet güçleri ile yangın söndürme ekiplerine sağladıkları imkan ve kabiliyetler nedeniyle dronlar halkın güvenliğine giderek daha fazla katkı sağlamakta ve kullanılması zorunlu donanım haline gelmektedir.

İtfaiye araçlarının hortumlarını, merdivenin erişemeyeceği irtifaya çıkaran dronların 10 katlı bir bina yangınına müdahalesi. Uygulama Çin Halk Cumhuriyeti’nde başarıyla test edilmiştir.

Halkın güvenliğine katkı sağlamak maksadıyla kullanılan dronlar genel olarak dört kategoriye ayrılmaktadır:

  1. Dört rotorlu döner kanatlı hava araçları (Quadcopter),
  2. Çok rotorlu döner kanatlı hava araçları (Multi-Rotors),
  3. Dikey kalkış-iniş özellikli hava araçları (VTOL),
  4. Sabit kanatlı hava araçları.

Dronlar, belirli ağırlıktaki  taşıma imkan ve kabiliyetleri, üzerlerine takılan sensörler, gündüz/gece/termal kameralar ve aydınlatma sistemleri, gerçek zamanlı görüntü aktarma sistemleri sayesinde orman ve bina yangınlarında aşağıdaki  alanlarda etkin olarak kullanılabilir. LIDAR (Light Detection and Ranging – Işık Tespiti ve Uzaklık Belirleme) teknolojisi kullanılarak yanan alan ve/veya binaların üç boyutlu modelleri de oluşturulabilir.

Dronların sağladığı en büyük avantajlar arasında, yangına havadan müdahale eden diğer insanlı hava araçlarına oranla çok daha emniyetli ve maliyet-etkin olma özellikleri sayılabilir. Ayrıca dronlar, yanan alanlara döner ve sabit kanatlı hava araçlarından çok daha fazla yaklaşabilirler.

Yanan Alanların İzlenmesi

  • Yanan alan/binanın izlenmesi,
  • Yanan binaların 360 derece incelenmesi ve değerlendirilmesi,
  • Termal kameralar vasıtasıyla duman içinden dahi sıcak noktaların belirlenmesi,
  • Gece müdahalelerinde aydınlatma.

https://dronedj.com/2020/04/03/firefighting-drones-extinguish-10-story-blaze-china/

Arama ve Kurtarma

  • Ulaşılması zor geniş alanların araştırılması,
  • Kurbanlara acil ihtiyaç maddelerinin havadan atılması,
  • Termal kameralar ve aydınlatma sistemleri vasıtasıyla özellikle gece operasyonlarında kurbanların yerlerinin tespit edilmesi,
  • Termal kameralar ile kurbanların arama ve kurtarma operasyonlarında havadan gözetlenmesi.

 

Dronlar üzerine takılan termal kameralar, yangın öncesi potansiyel yangın alanlarının ve yangın başladıktan sonra da tehlikeli sıcak noktaların belirlenmesinde etkin olarak kullanılmaktadır.

Yangın Sonrası Hasar Değerlendirmesi

  • Yanan alanların araştırılması ve haritalandırılması,
  • Doğal afetler sonrası kayıp insanların aranması ve yerlerinin tespit edilmesi,
  • Görüntülerin eğitim maksatlı kullanılması.

Orman Yangınları

  • Yangının mevcut durumunun değerlendirilmesi ve değişen durumlara uygun olarak müdahale edilmesi,
  • Yangına müdahale eden yer ekiplerinin maruz kalabileceği riskleri azaltmak,
  • Yangına müdahale eden komuta merkezlerine daha iyi ve güvenilir veri sağlamak,
  • Hâlâ için için yanmakta olan sıcak noktaları tespit etmek.

Yakma ve Karşı Ateş

Yakma; bir kontrol hattı oluşturulurken küçük bir hendek kazmak ve bazı bitki örtüsünü söküp almak her zaman yeterli olmayabilir. Sağlam ve yanıcı bitki örtüsünden arındırılmış bir kontrol hattı oluşturmak maksadıyla yangın savaşçıları kontrol hattı içinde bulunan bitki örtüsünü yakmak için kasıtlı küçük yangınlar oluşturabilirler. Yakma, bir kontrol hattının sağlamlaştırılmasında kullanılan birkaç teknikten bir tanesidir ve yangının tesis edilen kontrol hattı dışına kaçmasını engellemek maksadıyla kullanılır.

Karşı ateş ise, yukarıda ifade edilen yakma ile benzerdir fakat çok daha gelişmiş ve karmaşık bir teknik uygulanmasını gerektirir. Bir kontrol hattı oluşturulduğunda yangın savaşçıları ana yangının rüzgâr altı tarafında, kontrol hattının içinde kalan kontrollü bir yangın çıkarabilirler. Yangın savaşçıları, karşı ateş oluşturduktan sonra bu yangını, kontrol hattı ile arasında kalan bütün yanıcı bitki örtüsünü yakarak yangının ana merkezine doğru sürerler.

Etilen glikol içeren ateşleme kürecikleri

Dronlar, yangın söndürme ekiplerini tehlikeye atmadan yakma ve/veya karşı ateş oluşturulmasında emniyetli  ve etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Yukarıdaki fotoğrafta görülen; içlerinde etilen glikol bulunan ve yere düştükten sonra 30-40 saniye içinde yanan pinpon topu büyüklüğündeki ateşleme kürecikleri (Ejderha Yumurtaları), özellikle ulaşılması güç ve tehlikeli alanlarda karşı ateş oluşturulması maksadıyla kullanılmaktadır.

Mevcut Kullanım Trendleri

Görüldüğü gibi günümüzde insansız hava araçları yangınlara direkt olarak müdahaleden ziyade yangın söndürme ekiplerine destek amaçlı görevlerde kullanılmaktadır.

İnsansız hava araçları, üzerlerine takılan yukarıda anlatılan çeşitli sistemler sayesinde havadan ve karadan yangına müdahale eden söndürme ekiplerinin işlerini kolaylaştırmakta ve yanan alanlara çok daha güvenli bir şekilde yaklaşılmasını ve veri toplanmasını sağlamaktadır.

Özellikle termal kameraların alev almaya müsait sıcak noktaların tespit edilmesinde kullanılması orman yangını risklerinin azaltılmasında büyük faydalar sağlamaktadır.

FUEGO – Fire Urgency Estimator in Geosynchronous Orbit, uydu ve dron teknolojisinin potansiyel orman yangınlarını tespit etmek maksadıyla 2013 yılından beri kullanılan bir sistemdir.

Yine, karşı ateş yakmak maksadıyla ejderha yumurtaları olarak adlandırılan ateşleme küreciklerinin insansız hava araçlarından atılması, yer ekiplerini tehlikeye sokmadan yangınla etkin bir şekilde mücadeleye katkı sağlamaktadır.

Türkiye ve Dronlar

Türkiye’de geçtiğimiz yıl yaşanan orman yangınlarında da Orman Genel Müdürlüğü envanterinde bulunan 4 adet bayraktar  ve 1 adet ANKA-AKSUNGUR insansız hava araçları da gözetleme maksadıyla kullanılmıştır.

Bayraktar Firmasının TB2 modelinin orman yangınları ile mücadelede kullanılmasına yönelik verdiği reklamda öne çıkardığı hususlar; erken  tespit, süratli müdahale, etkili mücadele, gerçek zamanlı görüntü aktarımı, geniş alanların taranması, sürekli gözlem, yangın ekiplerinin koordinesi, uzun mesafeden tespit gibi özellikleridir. Firma; 01 Haziran 2021 ile 01  Eylül 2021 tarihleri arasında yaşanan 231 orman yangınından 134 adedinin Bayraktar TB2 dronları sayesinde tespit edildiğini ve belirtilen dönemde bu maksatla 2535 saat uçuş yapıldığını da belirtmektedir.

Ormanlık alanların özellikle yangın çıkması olası dönemlerde havadan sürekli ve maliyet-etkin bir şekilde izlenmesi ve yangına müdahale eden hava ve yer ekiplerine doğru ve gerçek zamanlı  verilerin ulaştırılmasında insansız hava araçları büyük avantajlar sağlamaktadır.

Türk Silahlı Kuvvetleri envanterinde bulunan 2 adet insansız hava aracı da aynı maksatla kullanılmıştır.

Su ve/veya Söndürme Ajanı Taşıma

Orman ve bina yangınlarına havadan müdahalede dronlar, günümüzde  mevcut döner ve sabit kanatlı hava araçlarının insansız otonom olarak kullanılmak üzere modifiye edilmesi suretiyle kullanılmaktadır.

Bu maksatla modifiye edilen döner ve sabit kanatlı hava aracı model ve sayısı çok kısıtlıdır. Günümüzde yaygın olan trend; çeşitli büyüklükte ve farklı taşıma kapasitelerine sahip insanlı sabit ve döner kanatlı hava araçlarının orman yangınlarıyla havadan mücadelede kullanılmasıdır.

Drone America isimli Amerikan firması tarafından imal edilen Ariel Scooper gibi amfibi insansız otonom hava araçları da orman yangınları ile mücadelede kullanılmak üzere pazarda yerini almıştır. İki versiyonu olan insansız hava aracının ArielMark2 versiyonu 350 libre su/söndürme ajanı depo kapasitesine sahiptir, daha büyük olan Ariel Scooper dronunun ise 8.500 pound taşıma kapasitesinde olacağı beklenmektedir.

Kahramanmaraş’ta çıkan orman yangınına müdahale eden Rusya’dan kiralanan Beriev BE-200 modeli yangın söndürme uçağı Ağustos 2021’de düşmüş, beşi Rus, toplam sekiz personel hayatını kaybetmiştir.

İnsansız sabit ve döner kanatlı hava araçlarının kullanılması, mürettebat olmadığından emniyet ve hava araçlarının yanmakta olan sahalara çok daha fazla yaklaşabilmesini sağlamaktadır.

Geleceğe Bakış – Dron Sürüleri

Gelecekte otonom dron sürülerinin orman yangınlarına süratli, elastik ve etkin bir şekilde müdahalesi için yürütülen çalışmalar da mevcuttur. Otonom dron sürüleri orman yangını başladığında, henüz yayılmadan süratle müdahale edebilir ve yangının yayılmasını engelleyerek kontrol altına alabilir.

Otonom dron sürülerinin orman yangınlarına karşı kullanılması için hâlâ yapılması gereken birçok araştırma ve deneylere ihtiyaç bulunmaktadır. Ancak gelecekte, özellikle orman yangınları ile etkin mücadelede otonom sürü sistemlerinin öne çıkacağı değerlendirilmektedir.

Otonom dron sürüleriyle orman yangınlarına müdahale konsepti.

Kentsel alanlarda, özellikle yüksek binalara yapılacak müdahalelerde de otonom sürü dronları kullanılabilir.

Otonom sürü dronların kullanılabilmesi için; bilgisayar, yapay zekâ, engellerden sakınma, yangına dayanıklı malzeme ve birçok alandaki teknolojik gelişmelerin gerçekleşmesi ve birbiriyle entegre bir şekilde kullanılabilir hale getirilmesi gerekmektedir.

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.