savunmahavacılıkteknolojipolitikaanalizmevduatkriptosağlıkkoronavirüsenflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
16,8168
EURO
17,5554
ALTIN
978,54
BIST
2.405,98
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Ankara
Açık
29°C
Ankara
29°C
Açık
Çarşamba Açık
30°C
Perşembe Az Bulutlu
30°C
Cuma Az Bulutlu
29°C
Cumartesi Az Bulutlu
26°C

Şii-Sünni Ayrılığının Kökenleri

Şii-Sünni Ayrılığının Kökenleri

Yeter Artık!

Şii-Sünni Ayrılığının Kökenleri

Ey aynı dine, aynı ilaha, aynı peygambere, aynı kitaba inanan Müslümanlar! Gerçek anlamda Allah’a kul olun, dünyanızı ahirete değiştirmeyin, birbirinizin kanını akıtmayın, hep birlikte “habl-i ilahî” olan Kur’an’a sarılın, birlik-beraberlik içinde yaşayın!

Ercan Caner, Sun Savunma Net, 05 Mart 2022

Karbala Savaşı Kaynak: Fine art Images/Heritage Images/Getty Images

Sünni-Şii Ayrılığının Kökeni

İslam dinindeki Şii-Sünni ayrılığının nedeni yedinci yüzyıla kadar uzanmaktadır. Peygamber Muhammed’in (s.a.v.) 632 yılında hayatını kaybetmesinin ardından, takipçilerinin çoğu İslam toplumunun diğer elitlerinin onun yerini alacak kişiyi seçmesi gerektiğini düşünürken,  daha küçük bir grup ise Muhammed’in soyundan; kuzeni ve damadı olan Ali’nin halife olması gerektiğine inanmaktadır. Bu grup, Ali’nin takipçileri, Arapça lisanında da Şiiler olarak bilinmektedir.

‘‘After the Prophet: The Epic Story of the Sunni-Shia Split in Islam – Pey

gamberden Sonra: İslam’da Sünni-Şii Ayrımının Epik Hikâyesi’’ kitabının yazarı Lesley Hazleton’a göre problemin kaynağı peygamberin geride bir erkek varis bırakmaması ve kendisinden sonra kimin halife olacağını hiçbir zaman açıkça belirtmemesidir.

Hazleton kitabında; peygamber henüz ölüm döşeğindeyken yerine kimin geçeceği konusunda kavganın başladığını ve peygamberin bir oğlu olması durumunda İslam dininin bugün çok farklı olabileceğini ifade etmektedir. Ancak ne yazık ki peygamber geride yerini alacak bir oğul bırakmamış ve kimin halife olacağını da açık ve net bir şekilde söylememiştir.

Mücadeleyi Sünni çoğunluk kazanmış ve peygamberin yakın arkadaşı Abu Bakr’ı ilk halife olarak seçmiştir. Ali, ancak kendisinden önceki iki halife öldürüldükten sonra dördüncü halife olmuştur. Halife Ömer 644 yılında azat edilmiş bir köle tarafından hançerle yaralanmasının ardından ölmüştür. Yerine geçen Halife Osman ise 656 tarihinde evinde Kur’an okurken içeriye giren birkaç Mısırlı isyancı tarafından öldürülmüştür.

Yukarıda ortada Ali, İslam dininin dördüncü halifesi ve Şii İslam’ın ilk halifesidir. Solunda oğlu Hasan ve sağında oğlu Hüseyin görülmektedir. Aşağıda 12 Şii İmam. Sol arkada yüzü gizli olan Saklı İmam-Mehdi olarak bilinmektedir. Kaynak: Peygamberden Sonra: Sünni-Şii Bölünmesinin Epik Hikâyesi, Lesley Hazleton.

Ali de 631 yılında, Sünniler ve Şiiler arasında amansız iktidar savaşının sürdüğü bir ortamda öldürülmüştür. Söz konusu olan; İslam peygamberinin dini ve siyasi mirasının kontrolünün yanı sıra, İslam bayrağı altında toplanan çeşitli kabileler tarafından harç ve vergi olarak ödenen büyük miktardaki paradır. Peygamberin ölümünden sonraki birkaç yüzyılda bu para ve iktidar kombinasyonu giderek büyümüş ve yandaşları Orta Asya’dan İspanya’ya kadar uzanan bir imparatorluk kurmuştur.

Kerbela Olayı

Ali’nin oğlu Hüseyin, Emevi hanedanının yozlaşmış halifesi Yezid ile karşılaşmak için 72 takipçi ve aile üyesinden oluşan bir grupla Mecca’dan Karbala’ya (bugünkü Irak) gitmektedir. Büyük bir Sünni ordusu onları beklemektedir ve 10 gün süren küçük çaplı çatışmaların sonunda Hüseyin öldürülür ve kafası kesilerek, başı Şam’da bulunan Sünni halifesine bir hediye olarak götürülür.

Lesley Hazleton ve ‘‘Peygamberden Sonra: Sünni-Şii Bölünmesinin Epik Hikâyesi’’ adlı kitabı. İslam’ın olağanüstü ve saygı duyulacak bir hikâyesi- (okumuş olsaydı) Machievelli’yi bile titretecek bir güç, entrika, rekabet, cinayet, hileli yönlendirme, hırs ve inanç hikâyesi, ama her şeyden önce büyük bir insanlık hikâyesi. Şii Sünni bölünmesini anlatan diğer, çoğu zaman korku dolu anlatımları utandıracak, muhteşem bir roman tarzında yazılmış bir hikâye” Hooman Majd.

Lesley Hazleton; Hüseyin ve İslam peygamberinin ailesinden hayatta kalanların tamamının öldürülmesindeki hedefin, Muhammed’in (s.a.v.) soyundan gelenlerin ümmetin liderliğini yürütmesine yönelik iddialara kesin bir şekilde son vermek olduğunu, ancak Hüseyin’in Karbala’da öldürülmesinin, Şii geleneğinin ana hikâyesi haline geldiğini ve her yıl aşure günü olarak kutlanmaya devam edildiğini ifade etmektedir.

Kerbela’ya ilave olarak iki mezhep arasındaki ayrımı daha da keskinleştiren üç önemli olay gerçekleşmiştir. Bunlardan ilki 16’ncı yüzyılda İran’ı zorla Sünni bir merkezden Orta Doğu’nun Şii kalesine dönüştürecek olan Safevi hanedanlığının yükselişidir.

20’nci yüzyılın başlarında muzaffer müttefikler, Birinci Dünya Savaşı’nın ardından eski Osmanlı İmparatorluğu’nun eşindeki toprakları bölerek asırlık dini ve etnik toplulukları birbirinden ayırmıştır. Son olarak da 1979 yılında İran’da gerçekleşen İslam Devrimi, Suudi Arabistan ve sonraki yıllarda, başka yerlerdeki Sünni muhafazakârlar ile şiddetle çatışacak radikal bir Şii İslam ortaya çıkarmıştır.

Afganistan’ın başkenti Kabil’in batısında, çoğunlukla Şii Müslümanların yaşadığı Dasht-e-Barchi banliyösünde, Sayed Ul-Shuhada kızlar okuluna 08 Mayıs 2021 tarihinde yapılan bombalı saldırıda 60 kız öğrenci hayatlarını kaybetmiştir. Bomba yüklü araç ve havan saldırısında 100’den fazla insan da yaralanmıştır. Katliamın gerçekleştirildiği Sayed Ul-Shuhada okulunda öğleden önce erkek, öğleden sonra ise kız çocuklar eğitim görmektedir. Bombalı saldırı, öğleden sonra kız öğrencilerin okul çıkış saatinde gerçekleştirilmiştir.

İslam dininin giderek siyasallaştığı ve her iki mezhepteki köktendincilerin giderek yükselişe geçtiği bir ortamda mezhepsel gerilimler, 21’inci yüzyılın başlarında, özellikle iki körfez savaşının neden olduğu çalkantıların ortasında yoğunlaşmıştır. ABD’nin Irak’taki Saddam Hussein’in Sünni rejimini devirmesi ve 2011 yılında Arap Baharı ile başlayan kitlesel ayaklanmalar da bölgedeki karmaşa ortamını giderek artırmıştır.

Sünni-Şii bölünmesi; Suriye’de yıllardır sürmekte olan iç savaş ile Lübnan, İran, Irak, Yemen ve başka yerlerdeki savaşlar ve her iki tarafta da terör şiddetini körüklemiştir. Çatışmaların çoğunda ortak nokta ise, petrol zengini Orta Doğu ve çevresindeki bölgelerde nüfuz için Sünni Suudi Arabistan ile Şii İran arasında sürmekte olan mücadeledir.

Sünni-Şii ayrımı her ne kadar uzun bir süredir devam ediyor olsa da iki mezhebin yüzyıllarca göreceli barış içinde bir arada yaşaması, mücadelenin dinsel değil de zenginlik ve iktidar savaşı olabileceğini göstermektedir.

Karbala’da düzenlenen anma töreninde Hüseyin’in kesik başının posterini taşıyan İranlı kadınlar. Kaynak: Peygamberden Sonra: Sünni-Şii Bölünmesinin Epik Hikâyesi, Lesley Hazleton.

Lesley Hazleton, ‘‘Peygamberden Sonra: Sünni-Şii Bölünmesinin Epik Hikâyesi’’ adlı kitabında; iki ülkedeki köktendinci rejimler hakkında; ne Suudi Arabistan’ın ne de İran’ın, dünyadaki Sünni ve Şii Müslümanların çoğunluğunu temsil etmediğini ifade etmektedir.

Çevirenin Notları: HISTORY web sitesinden aslına sadık kalınarak çevrilmiştir. Fotoğraflar Sayın Lesley Hazleton’un ‘‘Peygamberden Sonra: Sünni-Şii Bölünmesinin Epik Hikâyesi’’ adlı kitabından eklenmiştir. Yazının orijinal metnine https://www.history.com/news/sunni-shia-divide-islam-muslim  linki üzerinden erişilebilir.

Sayın Lesley Hazleton’un‘‘Peygamberden Sonra: Sünni-Şii Bölünmesinin Epik Hikâyesi’’ adlı kitabıyla ilgili ayrıntılı bilgilere aşağıdaki linke üzerinden erişilebilir.  http://www.aftertheprophet.com/aboutthebook.html

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.