savunmahavacılıkteknolojipolitikaanalizmevduatkriptosağlıkkoronavirüsenflasyonemeklilikötvdövizakpchpmhp
DOLAR
14,7784
EURO
15,8655
ALTIN
902,78
BIST
2.482,60
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Ankara
Açık
25°C
Ankara
25°C
Açık
Salı Parçalı Bulutlu
24°C
Çarşamba Parçalı Bulutlu
25°C
Perşembe Az Bulutlu
24°C
Cuma Hafif Yağmurlu
17°C

Öldürün Emri

Öldürün Emri

Öldürün Emri

 

Müzakere çağrılarını reddeden Kazakistan Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev protestocuların öldürülmesi emrini verdi.

 

Yazarlar: Mary Ilyushina ve Amy Cheng, The Washington Post, 07 Ocak 2022

Çeviren: Ercan Caner, Sun Savunma Net, 08 Ocak 2022

 

Nursultan Nazarbayev Kassym-Jomart Tokayev ile tokalaşırken. Fotoğraf: Stanislav Filippov/AFP

MOSCOW — Kazakistan cumhurbaşkanı Cuma günü yaptığı açıklamada, içinde bulunduğumuz hafta tırmanan hükümet karşıtı protesto gösterilerini bastırmak maksadıyla birliklere ikaz etmeden öldürme emri verdiğini ifade etmiştir.

 

Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev’in, çökmüş politik sistem ve dramatik bir şekilde artan enerji fiyatlarına karşı başlayan geniş çaplı protestoları bastırmak için dış müdahale talebinde bulunmasının ardından, Rusya liderliğindeki askeri ittifak unsurlarının girdiği, kaynak zengini 19 milyon nüfuslu Orta Asya ülkesinin her yerinde kargaşa ve şiddet manzaraları görülmektedir.

 

Rus paraşütçüleri; CSTO (Collective Security Treaty Organization – Kollektif Güvenlik Anlaşması Örgütü) mensubu 2,500 kadar askerin ülkeye getirilebilmesi maksadıyla; mahalli emniyet güçlerine havaalanını işgal eden protestocuları temizlemede yardım etmiştir.

 

Bazı protestocular da barışçıl bir politik değişim için bir talep listesi vermiştir. Ülkenin her yerinde patlak veren olaylarda düzinelerce insan yaşamını kaybetmiş ve yetkililerin açıklamalarına göre yaklaşık 4,000 isyancı tutuklanırken, 18 emniyet mensubu da öldürülmüştür.

Artan yakıt fiyatlarını protesto etmek için başlatılan gösterilerde şiddet patlamasının ardından yakılan Almaty kenti merkezinde bir hükümet binası, 07 Ocak 2022. Fotoğraf: Abduaziz Madyarov/AFP/Getty Images

Cumhurbaşkanı Tokayev yaptığı bir konuşmada yüzlerce sivil ve emniyet mensubunun hayatlarını kaybettiğini söylemiş ve ülke dışından gelen müzakere taleplerini ‘‘aptallık’’ olarak nitelendirerek göstericileri ezmeye kararlı olduğunu ifade etmiştir.

Tokayev televizyonda yaptığı bir konuşmada; ‘‘Suçlular ve katillerle ne görüşülebilir ki? Silahlı ve eğitimli hem mahalli hem de yabancı haydutlar ve teröristlerle baş etmek zorundayız.  Bu nedenle imha edilmeleri gerekmekte ve bu çok yakın bir zamanda yapılacak’’ ifadelerini kullanmıştır.

Cumhurbaşkanı Tokayev’in iddialarına göre; sadece Almaty kentine 20,000’den fazla savaş için oldukça hazırlıklı ve hayvan gibi zalim haydut saldırmıştır.

Göstericileri duygusuz militanlar olarak gösteren bu portrenin aksine, ayaklanmaların ilk ortaya çıktığı Zhanaozen kentinde birkaç bin kişinin katıldığı barışçıl bir gösteri gerçekleştirilmiştir. Göstericiler bugüne kadar görülen en spesifik talep listesini yayınlayarak; iktidar değişikliği, insan hakları eylemcileri için özgürlük ve anayasanın, şimdikine oranla daha demokratik ve daha net bir güç paylaşımını içerdiği değerlendirilen 1993 versiyonuna geri dönülmesi çağrısında bulunmuşlardır.

 

Almaty kentinde Kazakistan emniyet mensuplarıyla çatışan protestocular, 05 Ocak 2022. Fotoğraf: Alexander Platonov/AFPTV/AFP

Cumhurbaşkanı Tokayev ayrıca bütün ülkeyi kapsayan engelleme sonrası İnternet üzerindeki sınırlamanın kaldırılacağı sözünü de vermiş, ancak sadece belirli periyotlarda girilebileceği ve hükümet tarafından izleneceği uyarısında da bulunmuştur. Tokayev açıklamasında; ‘‘İnternete serbestçe erişim, düşüncelerinizi, iftiralarınızı ve hakaretlerinizi, kışkırtma ve çağrılarınızı özgürce yayınlayabileceğiniz anlamına gelmez’’ ifadelerini kullanmıştır.

Ülkede İnternet hizmeti Çarşamba gününden beri ciddi kesintilere uğramış durumdadır. Küresel İnternet izleyicisi NetBlocks’a göre Cuma sabahı itibarıyla bağlanma oranı, normal seviyenin %5’ine düşmüş durumdadır.

Cuma günü erken saatlerde bir açıklama yapan Tokayev, güvenlik güçlerinin ülkede kontrolü çoğunlukla yeniden ele geçirdiğini ve anayasal düzenin bütün bölgelerde yeniden tesis edildiğini söylemiştir.

Protestocular son günlerde ülke genelinde hükümet binalarını basmış ve kısa bir süreliğine Almaty havaalanını da ele geçirmiştir. Yetkililer havaalanının kontrolünü yeniden ele geçirmiş olsalar da Pazar gününe kadar sivil uçuşlara kapalı kalmaya devam edecektir. Birkaç diğer şehirde iç hat uçuşları başlarken, ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal nedeniyle kurulan düzinelerce kontrol noktası nedeniyle demir ve kara yolu ulaşımı sınırlı şekilde yapılabilmektedir.

 

Protestocular,  Kazakistan Mangistau bölgesi başkenti Aktau’da bir meydanda toplanırken, 06 Ocak 2022. Fotoğraf: Azamat Sarsenbayev/AFP/Getty Images

Kazakistan’ın petrol zengini iki kenti Aktau ve Zhanaozen’de Cuma günü yüzlerce insanın bir araya geldiği bildirilmiştir. Diğer kentlerde de ara sıra 3,000 kadar insanın katıldığı gösteriler düzenlenmektedir.

 

Ülkenin en kalabalık kenti olan Almaty’de,  yetkililerin terör karşıtı operasyon dedikleri şiddetli çatışmalar Cuma günü de sürmüştür. İçişleri Bakanlığı yaptığı açıklamada bir ana meydanın protestoculardan temizlendiğini söylemiştir. Sabah saatlerinde ellerinde; ‘‘Biz Almaty kenti sakinleriyiz, terörist değiliz’’ yazılı pankartlar taşıyan insanlar bir hükümet binası yakınında toplanmıştır.

 

Almaty kenti yetkilileri akşama kadar bütün hükümet binalarında kontrolü yeniden sağladıklarını açıklamış, ancak teröristler ve çetelerin azgın direnişi sürdüğünden kent sakinlerine evlerinde kalmaları çağrısında bulunmuştur.

 

Rus gazetesi RBC’ye göre Almaty kentinde tespit edilen cesetler yavaş yavaş kaldırılmaktadır. Halk, meydandaki bir hükümet binasına yaklaşmaması konusunda uyarılırken, askerlerin havaya uyarı ateşi açtığı bildirilmektedir.

 

Yüksek yakıt fiyatları nedeniyle başlayan halkın memnuniyetsizliği, eski Sovyet devletinin 30 yıl önce bağımsızlığını kazanmasından bu yana büyük ölçüde değişmeyen siyasi sisteme karşı büyük bir meydan okumaya dönüşmüş durumdadır.

 

Kremlin’den Cuma günü yapılan açıklamada; Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in son iki gün içinde Tokayev ile ‘‘uluslararası terörle mücadele ve Kazak vatandaşlarının düzen ve güvenliğini sağlamak için’’ ortak eylemleri görüşmek üzere telefon görüşmeleri yaptığı ifade edilmiştir. Rusya Savunma Bakanı Sergei Shoigu da kazak mevkidaşı ile yürütülen gayretleri koordine etmektedir.

 

Havayolu ile Kazakistan’a gönderilmeyi bekleyen Rus askeri araçları, 06 Ocak 2022. Fotoğraf: Rusya Savunma Bakanlığı Basın Servisi/AP.

 

Moskova, geçmişte de Putin’in siyasi yörüngesinden çıkmasından korktuğu ülkelere barış gücü askerleri konuşlandırmıştır ve bu tutum birçok eski Sovyet devletine kadar uzanmaktadır. Gürcistan, Moldova ve Ukrayna liderleri, sözde barış gücü birliklerinin ülkelerindeki Rusya yanlısı ayrılıkçı güçleri desteklemesinden şikâyetçi olmuşlardır.

 

Askerleri CSTO müdahale gücünün parçası olan Belarus Devlet Başkanı Alexander Lukashenko, Salı günü devlet medyasına verdiği bir demeçte, ittifak güçlerinin gelişini engellemek isteyen göstericilerin Kazakistan’daki büyük havaalanlarını ele geçirmeye çalıştığını söylemiştir.

 

CSTO, uzun zamandır Rusya’nın NATO’ya yanıtı olarak görülüyor olsa da ilk müşterek eylemi bir dış güçten gelecek saldırıya karşı koymak yerine, bir iç karışıklığa müdahale olmuştur. Buna rağmen Kazakistan ve diğer blok üyeleri, ortada iddiaları destekleyecek hiçbir kanıt olmamasına rağmen, müdahalenin devleti ‘‘eğitimli dış terörist çetelere’’ karşı korumak maksadıyla yapıldığını iddia etmektedirler.

 

Yeni Kazakistan lideri Rusya ile dostane ilişkilerin sürdürüleceği sözünü vermiştir. Fotoğraf: Kremlin

 

ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken Cuma günü yaptığı açıklamada, ABD’nin Kazakistan’da sürmekte olan olağanüstü hal konusunda çok endişeli olduğunu dile getirmiş ve yetkililere protestoculara uygun, orantılı ve haklarını koruyacak şekilde tepki göstermeleri çağrısında bulunmuştur.

 

Avrupa Birliği dış politika şefi Joseph Borrell attığı Twitter mesajında sivillerin hakları ve güvenliğinin garanti altına alınması gerektiğini belirtmiş ve yabancı askeri yardımın kaçınılması gereken durumları hafızalara geri getirdiğini eklemiştir.

 

Bu arada Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’i arayan Çinli lider Xi Jinping, ona ülkenin istikrarını sağlam bir şekilde desteklediğini ve dış güçlerin ülkede huzursuzluk ve renkli devrimleri kışkırtma girişimlerini reddettiğini ifade etmiştir. Jinping, 2000’li yıllarda Doğu Avrupa’da Rus yanlısı hükümetleri deviren, kendisinin ve onun gibi düşünen liderlerin Batı tarafından kışkırtıldığını düşündükleri protestolara atıfta bulunmaktadır.

 

Kazakistan cumhurbaşkanı ve Çin devlet başkanı Beijing kentinde dokümanları imzalarken, 11 Eylül 2019. Fotoğraf: EPA-EFE//ANDREA VERDELLI

 

Kazakistan ile ortak kara sınırı olan Çin, ülkenin enerji sektörüne milyarlarca dolar yatırım yapmıştır.

 

Tokayev Çarşamba günü iki hafta süreli bir ulusal olağanüstü hal ilan ederek gece sokağa çıkma yasağı ve kitlesel toplantıları yasaklamıştır. Olağanüstü hal ile getirilen kısıtlamalar, ülkenin büyük Ortodoks Hıristiyan topluluğunun Cuma günü kutlamaya hazırlandıkları Noel’e denk gelmiştir.

 

Kazak yetkililer protestocuları ezmek ve bazı taleplerine boyun eğmek arasında gelgitler yaşamaktadır. Perşembe günü yapılan bir açıklama ile araç yakıt fiyatlarına 180 günlük bir üst sınır getirilmiştir. Ülkede gösteriler, hükümetin ülkenin batısında birçok araçta yakıt olarak kullanılan propan sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) için fiyat üst sınırını kaldırmasının ardından başlamıştır.

 

Ülkede huzursuzluk devam ederken, Kazakistan ekonomisinin önemli bir bölümünü oluşturan petrol ve doğal gaz üretimi de düşmüş durumdadır. Büyük Tengiz petrol sahasını işleten ortak bir girişimin yarısına sahip olan ABD enerji devi Chevron, Perşembe günü yaptığı açıklamada, protestoların ulaşım faaliyetlerini aksatması nedeniyle üretimin azaldığını açıklamıştır.

 

Çevirenin Notları: Yazı aslına sadık kalınarak çevrilmiştir, orijinal metne aşağıdaki link üzerinden erişebilirsiniz.

 

CSTO (Kollektif Güvenlik Anlaşması Örgütü):Rusya, Belarus, Ermenistan, Kırgızistan, Kazakistan ve Tacikistan’dan oluşan altı üyeli bir güvenlik ittifakıdır. CSTO’nun kuruluşu Sovyetler Birliği’nin çöküşü sonrası bir bölgesel anlaşmaya kadar uzanmaktadır, ancak 2002 yılında sözleşmenin imzalanmasından bu yana CSTO; kollektif güvenlik konseyi ve dönüşümlü başkanlık sistemiyle daha resmi bir yapıya kavuşmuştur. CSTO sekreterliği Moskova’dadır.

 

Örgütün nükleer silah ve en büyük ordusu, ekonomisi ve en gelişmiş silah endüstrisine sahip üyesi olan Rusya, Kollektif Güvenlik Anlaşması Örgütü’ne hükmetmektedir. CSTO üyelerinin yabancı askeri üslere ev sahipliği yapmasını bütün üyelerin onayı olmadığı sürece yasaklamakta, bu da Rusya’ya bölgede yabancı askeri güçlerin bulunmasını veto etme konusunda yetki vermektedir.

 

Organizasyon, barışı koruma ve hızlı müdahale kabiliyetlerini test etmek maksadıyla askeri tatbikatlar düzenlemektedir. CSTO geçtiğimiz yıl Afganistan merkezi hükümetinin devrilmesinin ardından Tacikistan-Afganistan sınırında askeri tatbikatlar icra etmiştir. Kollektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (CSTO), 30 üyesi olan NATO ile karşılaştırıldığında henüz başlangıç safhasındadır. CSTO güçlerinin Kazakistan’a gönderilmesi örgütün kollektif savunma tanımının test edilmesi anlamına gelmektedir.

 

Halkın taleplerini yerine getirmek yerine, isyanı bastırmak maksadıyla üyesi olduğu bir ittifakın da olsa yabancı askerleri yardıma çağırmanın doğru bir yaklaşım olup olmadığını okuyucunun takdirlerine bırakıyorum.

 

https://www.washingtonpost.com/world/2022/01/07/kazakhstan-russia-protests-csto/

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.